De term ‘grensoverschrijdend gedrag’ is heel breed. In eerste instantie wordt vaak gedacht aan ongewenste seksuele intimiteit, maar grensoverschrijdend gedrag is veel meer dan dat. Ook zaken als pesten en buitensluiten, racistische of seksistische ‘grapjes’, discriminatie en intimidatie vallen eronder. Elke vorm van gedrag of toenadering die door iemand als gedwongen en/of ongewenst wordt ervaren, kan gezien worden als ongewenst en grensoverschrijdend gedrag.

Om een omgeving te creëren waarin aandacht is voor sociale veiligheid en het tegengaan van grensoverschrijdend gedrag, is beleid op preventie erg belangrijk. Als ondersteuning ontwikkelde VrijwilligerswerkNL het START-model, waarmee je in 5 stappen een stevige basis legt voor meer sociale veiligheid in je koor:

1. Signaleren – Bewustwording en draagvlak staan centraal: met elkaar het gesprek voeren over sociale veiligheid en erkennen dat dit een gezamenlijke verantwoordelijkheid is. Formuleer een visie en bijbehorende doelen om de koers te bepalen.
2. Toetsen – Breng de huidige situatie in kaart. Zo wordt duidelijk wat al goed gaat, waar risico’s liggen en welke verbeterpunten prioriteit moeten krijgen.
3. Afspreken – Vertaal de prioriteiten naar concrete afspraken over sociale veiligheid, zoals een gedragscode, een aannamebeleid en het aanstellen van een vertrouwenscontactpersoon (VCP à zie verderop).
4. Realiseren – Maak de afspraken rond sociale veiligheid bekend binnen je zanggroep, en zorg dat het onderwerp actief wordt besproken in de dagelijkse praktijk.
5. Toezien – Door afspraken regelmatig te evalueren en waar nodig bij te stellen, zorg je ervoor dat sociale veiligheid blijvend aandacht krijgt en de aanpak aansluit bij de praktijk.

Zie de website van VrijwilligerswerkNL voor een meer gedetailleerde uitwerking van elke stap, handige checklists en voorbeelden, en veel andere praktische informatie.

Ook op de website van het Landelijk Kennisinstituut voor Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA) vind je een uitgebreid kennisdossier (toegespitst  op de amateurkunsten) met informatie en tips om preventie en aanpak van grensoverschrijdend gedrag beter te regelen.

Een vertrouwenscontactpersoon (VCP) is het eerste aanspreekpunt binnen een vereniging voor leden met klachten of verdenkingen die betrekking hebben op grensoverschrijdend gedrag en ongewenste situaties. Een VCP biedt een luisterend oor en is op de hoogte van mogelijkheden voor hulp. Daarnaast hebben VCP’s een preventietaak door voorlichting te geven of mee te denken over kwesties met betrekking tot sociale veiligheid.

In het geval van een melding biedt een VCP een gesprek aan. Dit gesprek is vertrouwelijk en zal zonder toestemming nooit worden gedeeld met het bestuur of anderen. Tijdens het gesprek worden de behoeften van de melder besproken en kan de VCP een voorstel doen voor verdere hulp.  

Een vertrouwenscontactpersoon is niet hetzelfde als een vertrouwenspersoon (VP). Een vertrouwenspersoon heeft een geaccrediteerde opleiding gevolgd (en is doorgaans ook ingeschreven in het register van vertrouwenspersonen) en kan een langdurig en meer intensieve ondersteuning bieden. Een VCP kan iemand doorverwijzen naar een VP.

De aanwezigheid van een VCP in de vereniging kan de drempel voor leden verlagen om problemen binnen de vereniging aan te kaarten. Een vereniging doet er goed aan om één of meerdere VCP’s aan te stellen, bij voorkeur een man en vrouw, een jong en ouder persoon. Zo hebben leden de mogelijkheid iemand te kiezen bij wie ze zich prettig voelen.

Niet iedereen kan de rol van VCP vervullen. Een VCP moet goed kunnen luisteren, en zich open, integer en neutraal opstellen. Een VCP wordt doorgaans aangesteld door het bestuur, en is daarom bij voorkeur zelf geen bestuurslid. Daarnaast is het belangrijk dat een VCP zichtbaar en toegankelijk is binnen de organisatie.

Voor iemand als VCP aan de slag gaat, dient hij/zij eerst een korte cursus of training te volgen. Dergelijke cursussen worden onder meer (gratis) aangeboden door Vrijwilligerswerk NL, zowel online als live op diverse locaties verspreid over het land.

Vocalink heeft twee Vertrouwenspersonen (VP’s) aangesteld. Deze zijn beschikbaar voor iedereen met meldingen over grensoverschrijdend gedrag die betrekking hebben op Vocalink zelf of op door Vocalink georganiseerde activiteiten.

Daarnaast zijn deze VP’s ook beschikbaar voor zangers en bestuursleden van zanggroepen die bij Vocalink zijn aangesloten. In het bijzonder voor situaties waarbij er geen VCP beschikbaar is binnen een vereniging, of wanneer de beschikbare VCP om welke reden dan ook niet kan worden betrokken bij de ontstane situatie.

Wil je contact opnemen met een van onze vertrouwenspersonen, kijk dan hier voor meer informatie: www.vocalink.org/vertrouwenspersoon.

Artistieke professionals (dirigenten, regisseurs, etc) met vragen over sociale veiligheid adviseren we contact te zoeken met MORES, het steunpunt voor werkenden in de culturele sector: www.mores.nl.

Artistieke professionals (dirigenten, regisseurs, etc) met vragen over sociale veiligheid in de organisaties waarvoor ze werken, adviseren we contact te zoeken met MORES, het steunpunt voor werkenden in de culturele sector: www.mores.nl.